Izolator Chmary
Podwójna krata odgrodowa bez plastra. Matka zostaje z rodziną, ale nie może czerwić. Tak steruje się czerwiem, a nie tylko je ogranicza.
Eddy Nowicki, pionier izolatora Chmary we Flandrii.
Jeśli sami się nie zmienimy, zostajemy przy tym, co dotąd osiągnęliśmy. W pszczelarstwie jest coś do zmiany. Technika, którą zaproponował dr Petro Chmara, reguluje rozwój rodziny pszczelej i opiera się na rodzinie jako superorganizmie, nie na coraz większej liczbie zabiegów.
Po kilku latach praktyki zysk ujmuję tak. Ponieważ w sezonie możesz sterować czerwiem, ograniczasz się do liczby pokoleń, których naprawdę potrzebujesz. Na mojej pasiece wystarcza pięć do ośmiu pokoleń, tam gdzie inaczej jest ich osiem do dwunastu.


Czym jest urządzenie
Wcześniejsze użycie kraty odgrodowej zamykało matkę tylko do połowy. Czerw był ograniczony, nie zatrzymany.
Izolator Chmary zatrzymuje czerw całkowicie. To plastikowy ekran z dwóch warstw kraty odgrodowej, na przykład 360 na 240 milimetrów, z około 10 milimetrami odstępu między nimi. Matka siedzi między nimi. Pszczoły utrzymują z nią kontakt. Nie dotyka ramki i nie ma gdzie czerwić. Widzisz więc prawdziwy stop czerwiu.
Dr Petro wychodził od prostego zdania: najpierw usuń przyczynę wyczerpania. Najcięższą pracą rodziny jest karmienie larw. Pszczoły robią to, aż padną, bo czerw ma pierwszeństwo. Dlatego rój trzyma się ramki z otwartym czerwiem: nie oddaje go.
Miód i czerw
Jeśli zamkniesz matkę dziesięć dni przed dobrym pożytkiem, w chwili pożytku czerw sprzed zamknięcia jest już zasklepiony. Tylko część pszczół musi jeszcze karmić ostatni otwarty czerw. Reszta może nosić.
Drugi zysk jest większy. Przerwa w czerwieniu trzyma rodzinę w wielkości, która pasuje do okresu po pożytku. Nie wygryzają się wtedy masy pszczół, których w tym momencie nie potrzebujesz, które zjadają zapasy i podsycają nastrój rojowy.
Na mojej pasiece widziałem, że zbiór miodu rósł o około połowę przez zniknięcie zbędnego czerwiu i o drugie około połowy, gdy matka była izolowana w wybranym pożytku, a czerw potem zostawał ograniczony. Razem dawało to w moich liczbach podwojenie. Ograniczanie czerwiu przed pożytkiem nie jest nowe. Renson robił to dużo wcześniej. Różnica izolatora to pełny stop, nie tylko mniejsza komora czerwiu.
Zamiarem twórcy jest też dopasowanie ilości czerwiu do liczby pszczół karmicielek po pożytku. Za mało karmicielek na duże gniazdo czerwiu osłabia następne pokolenie. To częsta droga do choroby.
Warroza, z liczbami z lat 2017–2019
Okres bez czerwiu sprawia, że roztocze warrozy jest osiągalne, bo nie siedzi wtedy w zasklepionym czerwiu.
W 2017 roku leczyłem od 11 do 27 listopada. W 24 rodzinach spadło średnio 2050 roztoczy na rodzinę. Straciłem pięć rodzin.
W 2018 roku, na tej samej pasiece, izolowałem matki 22 rodzin 3 października i leczyłem 30 października. W sumie naliczyłem 6850 roztoczy. Przy drugiej kontroli 17 listopada spadło jeszcze 15. Wiosną 2019, 21 lutego, tydzień po wypuszczeniu matek 14 lutego, leczyłem kwasem szczawiowym i nie znalazłem roztocza na dennicy. Te rodziny zaczynały rozwój wiosenny bez widocznego osypu.
Ponieważ unasieniam instrumentalnie, potrzebuję trutni. Dlatego w sezonie nie wycinam plastra trutowego jako zabiegu na warrozę. Z izolatorem na tej pasiece wystarczały jeden albo dwa zabiegi, żeby pozbyć się pasożyta. To oszczędza środek, a przede wszystkim pszczołę i pszczelarza. Wczesny zabieg łapie też roztocza, które późną jesienią chowają się między pszczołami i przeżywają późniejszy zabieg, nawet gdy czerwiu już nie ma.
15 marca porównałem czerw. Rodziny, których matka nie była izolowana, miały 10 do 20 cm² zasklepionego czerwiu. Rodziny z izolowaną matką miały 10 do 18 cm². Różnica była mała.
Zima bez zbędnego czerwiu
Drugą zaletą izolacji zimowej jest zniknięcie szkodliwego czerwiu późną jesienią, zimą i wczesną wiosną. Zima 2018–2019 pokazała, że w obecnym klimacie matki mogą czerwić całą zimę. Dobrze odżywione pokolenie letnie jest wtedy zastępowane coraz słabszymi pokoleniami.
Kłąb zimowy trzyma około 19 °C. Przy czerwiu musi dojść do 34,5 °C. To kosztuje pokarm i wilgoć. Większe zużycie wcześniej wypełnia jelito, a więcej pary wodnej daje pleśń. Jeśli ograniczysz czerw do miesięcy od kwietnia do sierpnia, ograniczasz też warrozę.
Jeśli zamkniesz matkę od początku września do początku października, pszczoły zimowe nie muszą już karmić larw. Warunek: w chwili izolacji jest co najmniej osiem do dziesięciu ramek czerwiu w różnych stadiach. Pszczoły, które się z niego wygryzą, to pszczoły zimowe, które chcesz zachować nietknięte do wiosny.
Anna Maurizio pisała w 1946 roku w szwajcarskim czasopiśmie pszczelarskim o długości życia i zużyciu pokarmu u pszczół zamkniętych. W odczytaniu, którego używam, pszczoła, która nie produkowała mleczka, mogła żyć jedenaście miesięcy. Te pszczoły nie mają tylko przeżyć. Mają wychować pierwszy pożytek wiosenny. To działa, jeśli latem mogły zbudować białko i tłuszcz na bogatym pyłku. Pyłek jesienny jest uboższy. Następne pokolenia nie odkładają już tej rezerwy.
Izolacja naśladuje też to, co robi rój: przerwę w czerwieniu, po której pojawiają się młode, dobrze odżywione pszczoły. Użyj izolatora najpierw na części pasieki i sam zobacz. Każda pasieka jest inna.
Z podziękowaniem dla Eddy’ego Mannaertsa, inż. Igora Pawłyka i bijenvrienden.be. Pytania:
Zabieg letni
Ten harmonogram jest dla silnych pszczół zimowych.
- Zamknij matkę na 21 dni w ostatnim tygodniu pożytku lipowego. Kratę odgrodową można wtedy zdjąć.
- Dwa tygodnie później możesz wirować.
- Jeśli wypuścisz ją po 21 dniach, masz kilka dni na zabieg.
- Trzy dni po wypuszczeniu: pierwszy zabieg. Zasklepionego czerwiu już wtedy nie ma.
- Siedem dni po wypuszczeniu: drugi zabieg.
Matka od razu znów zaczyna czerwić. Na początku września masz wtedy silne pszczoły zimowe. Tekst nazywa moment zabiegu, nie dawkę. Trzymaj się etykiety środka, którego wolno ci legalnie użyć.
Jesień, dwie metody
Metoda 1, 25 dni
Pod koniec września albo na początku października zamykasz matkę na 25 dni. W dniu 25 ją wypuszczasz. Trzy dni później pierwszy zabieg, siedem dni po wypuszczeniu drugi. Zasklepionego czerwiu już wtedy nie ma. Czasem potem znów zaczyna czerwić, a to zjada zapas zimowy.
Co przy tym widzę: mniej utraconych matek i często duże rodziny na początku lutego. Musisz je jednak solidnie zazimować. Czasem temperatura w ulu rośnie, bo znów czerwi. Po zabiegu nie musisz już otwierać ula zimą.
Metoda 2, do pierwszego ciepłego dnia
Pod koniec września albo na początku października zamykasz matkę i zostaje tam do pierwszego ciepłego dnia w styczniu, lutym albo marcu. Pierwszy zabieg może być po co najmniej 25 dniach, drugi cztery dni później. Leczysz, gdy jest zamknięta.
Zalety na mojej pasiece: prawie bez dodatkowego pokarmu zimowego, ul zostaje bez czerwiu, jak dawniej z natury, pszczoły zimowe to dobrze odżywione pokolenie letnie, temperatura zostaje niższa i nie widziałem pleśni, możesz zimować kilka matek w jednej rodzinie, a w grudniu zostajesz poza ulem.
Wady: czasem tracisz matkę, jeśli kłąb traci kontakt z izolatorem. To wymaga więcej wiedzy. W lutym rodzina jest mniejsza. Do połowy kwietnia ta różnica na mojej pasiece znikała.
Dalej niż warroza
Zwalczanie nastroju rojowego i większy zbiór miodu należą do tego samego urządzenia. Następny projekt to pasieka, która używa izolatora jako regulatora i z czasem może powiedzieć, bez chemii: warroza, co to było? To cel, nie wynik, który już dziś obiecuję innemu pszczelarzowi.
Miejsce w 2026 roku
18 i 19 kwietnia 2026 Eddy Nowicki mówił na konferencji Varroaresistenz Polska 2033 w Warszawie, jako przewodniczący Antwerpskiej Prowincjonalnej Federacji Pszczelarzy. Rdzeń tego wykładu: nie zabijać roztocza, pozwolić mu umrzeć. Przerwa w czerwieniu musi być do tego dłuższa niż piętnaście do dwudziestu dni, żeby stare roztocza nie zaczynały nowego cyklu w czerwiu. Pokazał też izolator hybrydowy, dalszy krok po izolatorze Chmary. Wyjaśnienie i harmonogram są przy izolatorze hybrydowym.
Liczone sezony na tej stronie zostają 2017, 2018 i wiosna 2019. Późniejsze lata to praktyka na tej pasiece, bez nowego opublikowanego liczenia. Używaj harmonogramów jako doświadczenia jednej pasieki w Kempen i nową technikę próbuj najpierw na części uli. Harmonogram nazywa moment zabiegu, nie dawkę. Trzymaj się etykiety środka, którego wolno ci legalnie użyć.
Sprawozdanie z tego wykładu jest przy wykładzie o warrozie w Warszawie. Jak ten cel mieści się w ruchu europejskim, jest na stronie Odporność na warrozę 2033.